Współczesne miasto

Kraków jest przecięty mniej więcej w połowie przez Wisłę, która przepływa przez centrum w kie­runku zachodnim. Większość najbardziej godnych uwagi zabytków znajduje się na brzegu północ­nym. W sercu metropolii leży Stare Miasto, zbu­dowane wokół Rynku, wielkiego placu, którego centralną część zajmują Sukiennice, pierwotnie

hala targowa, dziś pełniąca również funkcje mu­zealne. Ten imponujący XIV-wieczny budynek zwieńczony jest attyką zdobioną tzw. maszka­ronami. Na parterze wciąż znajdują się stoiska han­dlowe, na piętrze ekspozycja Muzeum Naro­dowego. We wschodniej części placu stoi pomnik Adama Mickiewicza (1789-1855), zrekonstruowa­ny po zniszczeniu go przez hitlerowców. Szara Kamienica na rogu ulicy Siennej stanowiła rezy­dencję pierwszego króla elekcyjnego Henryka Walezego, a w czasie insurekcji w 1794 roku miał w niej siedzibę Tadeusz Kościuszko. Najbardziej znaną budowlą we wschodniej części Rynku jest Kościół Mariacki, jeden z najwspanialszych

w Polsce zabytków architektury gotyckiej, wznie­siony w 1222 r., zniszczony w czasie najazdu tatar­skiego, odbudowany w latach 1355-1405. Posiada on dwie wieże - jedną z hełmem gotyckim i drugą z renesansowym i skomplikowany system pinakli. We wnętrzu kościoła znajduje się ogromny ołtarz w formie pentaptyku - Zaśnięcie Najświętszej Marii Panny dłuta znakomitego rzeźbiarza pocho­dzącego z Horb, a tworzącego w Krakowie, Wita Stwosza. Powstał on w latach 1477-89, przedstawia sceny z życia Świętej Rodziny i uchodzi za jedno z najwybitniejszych dzieł rzeźbiarskich gotyku.

Od Rynku odchodzi ulica Floriańska, galeria handlowa z wieloma zabytkami architektoniczny­mi. Do najciekawszych należy kamienica nr 14, Pod Różą, najstarszy dom mieszkalny w Krakowie. Natomiast w budynku nr 41 mieszkał Jan Matejko - obecnie znajduje się tam muzeum jego prac.

Na zachód od Rynku, wzdłuż ulic Szczepań­skiej, Szewskiej i św. Anny, ciągną się budynki uniwersytetu. Na dziedzińcu gmachu głównego, Collegium Maius, znajduje się marmurowa fon­tanna, a w środku Pokój Alchemika, pełen czaszek i narzędzi do sztuki czarnoksięskiej - według legen­dy miał tu pracować sam Faust. W Skarbcu prze­chowywany jest miedziany globus z czasów jagiel­lońskich skonstruowany około roku 1510 jako część zegara, który zawiera najstarszą w źródłach kartograficznych wzmiankę o Ameryce, oznaczo­nej tu jako „kraina nowo odkryta".

Stare Miasto otoczone jest przez Planty, pas zie­leni miejskiej, posadzony na miejscu dawnych murów obronnych i fosy. Na południe od nich, na skalistym wzgórzu Wawel na nadwiślańskim brze­gu położony jest zamek przypominający prze­pychem włoski pałac - jedna z najwspanialszych rezydencji królewskich w Europie. Chociaż budow­le zamkowe zostały częściowo uszkodzone przez zanieczyszczenia przemysłowe emitowane przez zakłady Nowej Huty, kilkusetletnie budowle prze­trwały do dziś w stanie pierwotnym. Dla zwiedza­jących otwarte są trzy główne części zamku na Wawelu: komnaty królewskie, skarbiec koronny i wystawa sztuki orientalnej.

Przy zamku wznosi się katedra wawelska, która do 1764 r. była miejscem koronacji i pochówku królów polskich. Budowla nosi cechy stylu gotyc­kiego, przetrwała w formie, którą zyskała za cza­sów Władysława Łokietka (1261-1333) i Kazimie­rza Wielkiego (1310-70). Przy wejściu do katedry znajdują się szczątki wielkich zwierząt - nie są to jednak pozostałości po smoku wawelskim, lecz goleń mamuta, żebro wieloryba i czaszka noso­rożca włochatego! Wawel to jeden z najistotniej­szych symboli polskości, zamek i katedrę odwie­dza więcej Polaków niż turystów zagranicznych. Przed XVI-wieczną Bramą Wazów znajduje się pomnik Tadeusza Kościuszki.

Na południowy zachód od Wawelu leży dawna dzielnica żydowska - Kazimierz. Żydzi już tu nie mieszkają, zostali stąd wypędzeni w czasie holo­caustu, jednak budynki, łącznie z synagogami, zachowały się. Wiele sekwencji filmu Spielberga Lista Schindlera (1993) powstało właśnie tutaj. Na południowym brzegu Wisły, na skraju podmiej­skiej dzielnicy Podgórze, znajdowało się w czasie wojny getto. Bardziej na zachód położony jest słyn­ny Kopiec Kościuszki otoczony laskiem.

Dziś Kraków pozostaje ważnym centrum gospo­darczym. Znajdują się tutaj duże zakłady chemicz­ne i metalurgiczne. Miasto stanowi ważny węzeł kolejowy, w którym zbiegają się linie z Berlina, Pragi, Wiednia i Warszawy. Lotnisko Balice poło­żone 11 km na zachód od miasta obsługuje krajo­wy i międzynarodowy ruch lotniczy.